Mapy cz. 1

mapa
 

 

Witaj czytelniku! W dzisiejszym artykule chcielibyśmy poruszyć temat map, ich rodzajach oraz sposobie ich odczytywania.

W dzisiejszych czasach mamy praktycznie nieograniczony dostęp do wszelkiej maści map. Wiadomo są one różne i można je odczytywać na różnorakie sposoby. Dlatego dziś opiszemy Ci jak je mniej więcej odczytywać i z czego się w ogóle składają. Na początku trochę o mapach.

Mapa (z łac. mappa – obrus) – uogólniony obraz powierzchni Ziemi lub jej części, wykonywany na płaszczyźnie, w skali, według zasad odwzorowania kartograficznego, przy użyciu umownych znaków graficznych. Mapa stanowi podstawowe narzędzie badań i prezentacji wyników w historii, geografii i geodezji.

Przeniesienie powierzchni ze sfery (Ziemia nie jest idealną kulą, ma nieregularny kształt geoidy, ale przy sporządzaniu mapy przyjmuje się założenie o jej kulistości, lub że jest elipsoidą obrotową) na płaską powierzchnię mapy wymaga:

-zastosowania odpowiedniego rzutu, czyli odwzorowania kartograficznego,

-zmniejszenia obrazu do żądanej skali, -zastosowania przyjętych znaków umownych (zobacz: legenda mapy),

-uogólnienia przedstawionego obrazu.

Elementy mapy:

-obraz kartograficzny – główna część mapy, przedstawiająca informacje o obiektach i zjawiskach oraz ich rozmieszczeniu. Wiadomości te tworzą treść mapy;

-osnowa matematyczna – przyjęte odwzorowanie kartograficzne i związana z nim siatka kartograficzna, skala oraz sieć punktów osnowy geodezyjnej. Ten ostatni element to przeniesione na mapę punkty na Ziemi mające precyzyjnie określoną pozycje i wysokość;

-elementy pomocnicze – ułatwiają korzystanie z mapy. To głównie legenda, czyli opis umowny znaków użytych na mapie. Czasami są to wykresy do pomiarów na mapach;

-dane uzupełniające – to przekroje, diagramy, tabele. Ten element nie jest konieczny, ale bardzo wzbogaca mapę i ułatwia korzystanie z niej.

Podział map:

a) ze względu na treść:

-ogólnogeograficzne

-topograficzne

-przeglądowo-topograficzne

-przeglądowe

-tematyczne

-społeczno-gospodarcze

-przyrodnicze, fizycznogeograficzne

-polityczno-administracyjne

b) ze względu na skalę:

-mapy wielkoskalowe (skala od 1:100 do 1:10 000)

-mapy średnioskalowe (od 1:20 000 do 1:300 000)

-mapy małoskalowe (poniżej 1:500 000)

Zastanawiałeś/aś się kiedyś w ogóle co to jest ta cała "skala"? Otóż skala - to stosunek wielkości liniowych rozmiarów modelu Ziemi, dla jakiego opracowano odwzorowanie kartograficzne danej mapy, do rzeczywistej wielkości tych rozmiarów. Brzmi sztywno, prawda? Ale weźmy przykład.

Skala 1:10000 mówi nam, że 1cm na mapie to 10000cm w rzeczywistości. Przykład ukazałem na skali liczbowej, ale do czynienia mamy jeszcze ze skalą mianowaną(1 cm - 1 km lub 1 cm → 1 km) i polową(1 mm² - 1000000 m²).

W temacie mapy pojawiają się też pojęcia "warstwice", "poziomice", lub też "izohipsy".

Warstwica - jest to linia krzywa na mapie łącząca punkty o takiej samej wysokości nad poziomem morza. Powstaje poprzez przecięcie powierzchni terenu płaszczyznami poziomymi, równoległymi i oddalonymi od siebie o stałą wartość (np. co 10 m) cięcia poziomicowego. Rysunek na mapie odtwarza ukształtowanie terenu, a mapa z poziomicami nazywana jest mapą poziomicową (warstwicową).

Znaki umowne - legenda

Do przedstawiania treści na mapie służą kartograficzne znaki umowne. Dzięki nim możliwe jest pokazanie rozmaitych obiektów, procesów i zjawisk, które występują w rzeczywistości. Znaki kartograficzne można podzielić na:

- znaki powierzchniowe, np. miasto, jezioro, teren podmokły

- znaki liniowe, np. droga główna, granica państw, kanał 

- znaki punktowe, np. port lotniczy, inna miejscowość, przełęcz

W związku z różnorodnością znaków kartograficznych, konieczne jest ich objaśnienie. Dlatego przy każdej mapie powinna znajdować się legenda.

Jak określić swoje położenie na podstawie mapy?

Sytuacja z określaniem swojego położenia jest już bardziej skomplikowana. Jeżeli chcesz określić swoje położenie na mapie musisz zobaczyć co jest wokół Ciebie, musisz poszukać punktów charakterystycznych. Najlepsze punkty charakterystyczne to szczyty gór, maszty, kapliczki, kościoły, rzeki i tory kolejowe - ich położenie rzadko się zmienia. Później są drogi (tutaj trzeba uważać) oraz inne elementy charakterystyczne, które są zaznaczone na Twojej mapie (np. leśniczówki, rowy melioracyjne i inne). Jeżeli znalazłeś już punkty charakterystyczne (musisz znaleźć minimum dwa, najlepiej trzy i więcej) na ich podstawie starasz się określić swoje położenie. Wiesz na przykład, że na lewo od Ciebie płynie rzeka, by zaraz potem skręcić w lewo, a na wprost siebie masz górującą nad innymi szczyt - mając te informację starasz się znaleźć te obiekty na mapie. T właśnie na ich podstawie starasz się - mniej więcej - ustalić swoją pozycję. W ustalaniu swojego położenia na mapie przydatna będzie umiejętność wyznaczania północy. 

Mamy nadzieję, że dzięki nam poznałeś chociaż w drobnym stopniu czym jest mapa i co wchodzi w jej skład. Jest to koniec części pierwszej, ale już niedługo pojawi się część druga, a w niej: określanie pozycji(dokładniej opisane), określanie azymutu, dobór kompasu i inne.

/Korczu


Copyright © USSE 2015

Projekt i wykonanie: KDolata